Bahar gelince hapşırma artıyorsa sebep genelde hava değişimi değil, havadaki polen miktarı. Ağaçlar ve otlar çiçek açtıkça burnun içindeki alıcılar bunu yabancı madde sanıyor, vücut da onu dışarı atmak için hapşırık refleksini devreye sokuyor.
Bu yüzden bazı insanlarda mart-nisan arası hapşırma kışa göre üç dört katına çıkabiliyor. Azaltmak için ilaç dışında da yapılabilecek birkaç pratik şey var, onlara geçmeden önce neden böyle olduğuna bakmak lazım.
İçindekiler
Neden bahar aylarında hapşırma bu kadar artar?
Burnun içinde binlerce küçük alıcı var ve bunlar havadaki parçacıkları sürekli tarıyor. Polen, toz veya kıl gibi bir şey bu alıcılara takıldığında beyin «burada yabancı bir şey var, dışarı at» sinyali gönderiyor. İşte hapşırık tam olarak bu an ortaya çıkıyor; burun, ağız ve göğüs kasları aniden kasılıp o parçacığı dışarı fırlatmaya çalışıyor.
Kışın hava nemli ve polen azken bu tetiklenme az oluyor. Bahar ayında ise rüzgârla birlikte polen miktarı günlük bazda bazen on katına kadar çıkabiliyor, özellikle kuru ve rüzgârlı günlerde. Nemli ve yağmurlu günlerde polen yere çöktüğü için hapşırma de azalıyor; bu yüzden yağmurdan sonraki gün dışarı çıkanların çoğu “bugün daha rahatım” demesi tesadüf değil.
Polen alerjisi olmayan biri de baharda daha fazla hapşırabilir. Çünkü burun mukozası zaten hassas yapıdaysa, havadaki toz ve polen yoğunluğu arttıkça alıcılar daha sık uyarılıyor. Alerji testi negatif çıksa bile bu kişi mevsimsel olarak daha fazla hapşırabiliyor.
- Sabah erken saatler polen yoğunluğunun en yüksek olduğu dilim
- Rüzgârlı ve kuru günler hapşırmayı tetikler
- Yağmur sonrası hava genelde daha rahat
Burada çoğu kişinin yaptığı yanlış, hapşırmayı sadece polenle ilişkilendirip pencereyi her açtığında direkt maruz kalmayı umursamaması. Oysa ev içinde bile polen birikebiliyor; dışarıda kurumuş çamaşırlar, açık pencereden içeri giren rüzgâr veya evcil hayvanın tüyüne yapışan polen yüzünden yatak odası bazen dışarıdan daha yoğun hale geliyor.
Sabah saatlerinde pencereyi kapalı tutup akşam serinliğinde havalandırmak basit ama işe yarayan bir fark yaratıyor. Çünkü polen salınımı genelde öğleden sonra en yüksek seviyeye çıkıyor, akşam rüzgâr düştükçe havadaki miktar da azalıyor.
Bir diğer nokta: burun yıkama. Tuzlu su ile burun içini günde bir iki kez yıkamak, alıcılara yapışan polen parçacıklarını fiziksel olarak uzaklaştırıyor. İlaç kullanmak istemeyenler için bu yöntem düşük maliyetli ve hızlı sonuç veren bir seçenek; birkaç gün düzenli uygulayınca fark genelde hissediliyor. Dışarıdan eve gelince yüz ve saçı da durulamak, üzerine yapışan poleni erkenden temizlemiş oluyor.
Gözlük takmak gözlerin polenle temasını azalttığı için tesadüfen de olsa hapşırmayı tetikleyen bir diğer etkeni, göz kaşıntısını, hafifletiyor. Güneş gözlüğü burada estetikten çok pratik bir bariyer görevi görüyor.
Hapşırmayı azaltırken yapılan yaygın yanlışlar
En sık görülen hata, hapşırma başlar başlamaz antihistamin almak yerine “geçer nasılsa” deyip günlerce beklemek. Alerjik tepki bir kere tetiklendiğinde burun mukozası zaten hassaslaşmış oluyor, bu noktada ilaç etkisi daha yavaş çıkıyor. Belirtiler başlar başlamaz erken müdahale etmek, üç dört gün sonra başlamaktan çok daha etkili sonuç veriyor.
İkinci yanlış, klimayı veya vantilatörü sürekli açık tutup odadaki havayı hiç değiştirmemek. Kapalı bir odada klima çalışırken toz ve polen birikip filtre temizlenmediği sürece sürekli dolaşıyor. Filtre birkaç haftada bir temizlenmezse klima aslında alerjiyi azaltmak yerine büyütüyor.
Bir diğer yanlış varsayım, “maske sadece virüs için” diye düşünüp polen döneminde kullanmamak. Oysa basit bir cerrahi maske bile burna giren polen miktarını belirgin ölçüde azaltıyor; özellikle rüzgârlı günlerde dışarı çıkarken işe yarıyor.
Son olarak bazı kişiler hapşırmayı azaltmak için burnunu sürekli ovuşturuyor veya mendille sertçe siliyor. Bu, mukozayı daha da tahriş edip tepkiyi şiddetlendiriyor; nazikçe silmek ve mümkünse ılık suyla durulamak daha mantıklı bir yol.
Bu önlemlerin işe yaramadığı durumlar
Bazı durumlarda burun yıkama veya pencere kapatma gibi yöntemler fayda etmez, çünkü sorun polenle değil başka bir şeyle ilgilidir.
- Hapşırma baharla birlikte değil yıl boyunca aynı şiddetteyse sebep ev tozu akarı veya küf olabilir; mevsimsel önlemler bu durumda fark yaratmaz.
- Hapşırmaya ateş, boğaz ağrısı veya vücut ağrısı eşlik ediyorsa bu alerji değil soğuk algınlığı belirtisi olabilir, burun yıkama bu tabloyu değiştirmez.
- Tek bir ilacı veya yöntemi iki üç gün denedikten sonra hiç fark yoksa daha fazla devam etmek yerine bırakıp farklı bir yaklaşıma bakmak daha mantıklı.
- Hapşırma günde birkaç kereyle sınırlıysa ve günlük hayatı etkilemiyorsa, bunun için özel bir önlem almaya çalışmak genelde gereksiz bir uğraş oluyor.
Hapşırma hakkında merak edilenler
Hapşırma neden bazen art arda birkaç kez gelir?
İlk hapşırık mukozadaki parçacığın tamamını temizlemeyebiliyor, kalan kısım alıcıları uyarmaya devam ediyor. Bu yüzden beyin sinyali tekrar gönderiyor ve hapşırık art arda iki üç kez tekrarlanabiliyor. Bu durum tek başına bir hastalık belirtisi değil, burnun kendini temizleme şekli.
Burun spreyi her gün kullanılabilir mi?
Tuzlu su içerikli spreyler günlük kullanıma uygun, çünkü ilaç etkisi yok ve bağımlılık yapmıyor. Ama içeriğinde damar büzücü madde olan spreyler birkaç günden fazla kullanıldığında tam tersi etki yapıp burnu daha tıkanık hale getirebiliyor. Hangi tür sprey kullanıldığı burada fark yaratan asıl şey.
Hapşırma neden bazı kişilerde hiç olmaz, bazılarında her bahar tekrarlar? Bu doğrudan burun mukozasının polen alıcılarına ne kadar duyarlı olduğuyla ilgili, yani kişiden kişiye değişen bir hassasiyet meselesi. Aynı miktarda polene maruz kalan iki kişiden biri hiç tepki vermezken diğeri sürekli hapşırabiliyor.
