Bir e-ticaret sitesi için hazır tema mı özel kod mu diye araştıran biri, genelde tek şeyi bilmek ister: hangisi daha hızlı açılır. İki ayda karar verip yayına girmesi gereken biri için cevap basit değil ama ölçülebilir bir şey.
Kısa cevap: hazır tema, gereksiz kod ve eklenti yükü yüzünden genelde daha yavaş açılır; özel kodlanan site ise ihtiyaç kadar kod içerdiği için daha hafif çalışır. Ama bu fark ancak doğru ölçümle görünür, göz kararıyla değil.
İçindekiler
Yükleme hızı farkı hangi araçla ve nasıl ölçülür?
Sadece siteyi açıp “hızlı görünüyor” demek hiçbir şey ölçmez. İki siteyi karşılaştırırken aynı üç şeye bakman gerekir: sunucudan ilk yanıt süresi, sayfanın görünür hale gelme süresi ve toplam dosya boyutu.
- Sunucu yanıt süresi (TTFB): tarayıcının sunucudan ilk baytı alma süresi, hazır temalarda ekstra veritabanı sorguları yüzünden genelde daha uzun çıkar
- Görünür yükleme süresi (LCP): kullanıcının ana içeriği görmesi için geçen süre, mobil bağlantıda bu iki site arasında ciddi fark yaratır
- Sayfa boyutu ve istek sayısı: kaç CSS, JS ve görsel dosyası indiriliyor, hazır temalar kullanılmayan kod bloklarını da yükler
Bu üç değeri görmek için Google’ın kendi test aracını kullanmak yeterli. Aynı ekranı, aynı bağlantı hızında, ideal olarak aynı gün içinde her iki site için de çalıştırıp sonuçları not etmek gerekir. Tek seferlik ölçüm yanıltıcı olabilir; test aracını üç-dört kez çalıştırıp ortalamaya bakmak daha gerçekçi bir tablo verir. Türkiye’deki hosting sağlayıcılarının çoğu paylaşımlı sunucu kullandığı için, aynı hazır tema bile farklı hosting’lerde çok farklı sonuç verebilir. Bu yüzden “hazır tema yavaştır” genellemesi tek başına yeterli değil, hangi sunucuda çalıştığı da devreye giriyor.
Kod tarafında bakılması gereken bir nokta var: hazır temalarda genelde kullanılmayan özellikler için de kod dosyası yüklenir, çünkü tema herkese uyacak şekilde tasarlanmıştır. Özel kodlanan sitede ise sadece o site için yazılan kod çalışır, dolayısıyla dosya sayısı ve boyutu doğal olarak düşer. Kurumsal web sitesi yaptırırken hazır tema mı özel yazılım mı seçilmeli sorusuna cevap ararken bu ölçüm mantığını temel almak, tahmine göre karar vermekten çok daha sağlam bir yol.
Ölçüm sırasında çoğu kişinin yaptığı bir hata var: sadece ana sayfayı test edip “bu tema hızlı” diye karar vermek. Ana sayfa genelde en optimize edilmiş sayfadır, çünkü tema geliştiricisi orayı vitrine çıkarmıştır. Gerçek fark ürün listeleme sayfasında, sepet sayfasında veya filtreleme yapılan sayfalarda ortaya çıkar. Otuz-kırk ürünü olan bir kategori sayfasını test etmeden hazır tema hakkında karar vermek, yanıltıcı bir sonuca götürür.
Burada işe yarayan bir eşik var: eğer LCP değeri mobilde 2.5 saniyenin üzerindeyse ve site çok sayıda eklenti ile büyümüş bir hazır temaysa, sorunun kaynağı genelde tema değil eklenti yığınıdır. Bu durumda özel koda geçmek zorunda değilsin; önce gereksiz eklentileri temizlemek daha ucuz ve hızlı bir çözüm olur. Ama LCP değeri düşük eklentiyle bile 2.5 saniyenin üzerinde kalıyorsa, sorun temanın kendi kod yapısındadır ve bu durumda özel kodlama gerçek bir fark yaratır.
Bir de tersi durum var: küçük bir tanıtım sitesi, beş-altı sayfalık bir hizmet sitesi için özel kod yazdırmak hız açısından ciddi bir kazanç getirmez. Çünkü zaten az içerik, az görsel ve basit yapı olduğu için hazır tema da yeterince hızlı çalışır. Yükleme hızı farkının gerçekten görünür olduğu yer, çok sayfalı, çok görselli, filtreleme ve arama içeren siteler. Küçük bir vitrin site için bu farkı ölçmeye çalışmak, genelde zaman kaybı olur.
Ölçüm yaparken sunucu tarafını da göz ardı etmemek gerekir. Aynı temayı zayıf bir paylaşımlı hosting’te test edip “hazır tema yavaş” sonucuna varmak yaygın bir yanılgı. Adil bir karşılaştırma için iki siteyi de benzer sunucu kaynaklarında, benzer trafik yükünde test etmek gerekir; aksi halde ölçtüğün şey tema değil, hosting kalitesidir.
Ölçüm sonucuna göre hangi yola gidilmeli?
Elindeki iki ölçüm sonucuna bakıp karar vermek gerekiyorsa şöyle düşün: Test ettiğin hazır tema sürümü eklentisiz haliyle bile 3 saniyeyi geçiyorsa ve site büyüyecek, ürün sayısı artacaksa özel kod yazdırmak zaman kaybı olmaz, aksine ileride tekrar yenileme maliyetini önler. Eğer ölçtüğün fark 0.5-0.8 saniye gibi küçük bir aralıktaysa ve site zaten küçük kalacaksa, bu fark için özel kodlamaya bütçe ayırmak mantıksız olur.
Bütçe ve süre kısıtlıysa şu ayrımı yapmak yeterli: iki-üç hafta içinde siteyi yayına almak zorundaysan ve elindeki hazır tema ölçümde kabul edilebilir sonuç veriyorsa (mobilde LCP 2.5 saniye civarı, TTFB 600 milisaniye altı), o temayla devam edip eklenti sayısını sıkı tutmak en makul yol. Bu süre kısıtı yokken, ürün kataloğu büyüyecek bir e-ticaret projesiyse özel kod başta biraz daha uzun sürer ama ölçümde fark büyük çıktığı için bu bekleme genelde karşılığını verir.
- Ölçüm sonucu her iki sitede de birbirine yakınsa (fark 0.3 saniyeden az) tema seçimi ölçütü değil, içerik ve görsel optimizasyonu öne çıkar
- Hazır temada ölçüm kötü ama eklenti sayısı zaten fazlaysa, önce eklenti temizliği yapıp yeniden ölçmek özel koda geçmeden önce atlanmaması gereken bir adım
- Sunucu değişikliği tek başına ölçümü iyileştiriyorsa sorun temada değil, hosting seçiminde olabilir
Kısacası ölçüm sayıyı verir, kararı sen verirsin. Sayı büyükse ve site büyüyecekse özel koda yönelmek gerekçeli olur; sayı küçükse ve site küçük kalacaksa hazır temayla ilerlemek daha akılcı bir tercih.
Hız ölçümüyle ilgili sık sorulan sorular
Hazır tema ile özel kod arasındaki hız farkı yüzde kaç olur?
Sabit bir yüzde vermek yanıltıcı olur, çünkü fark sunucuya, eklenti sayısına ve sayfa tipine göre değişir. Kalabalık bir hazır temada TTFB ve LCP değerleri özel koda göre genelde belirgin şekilde yüksek çıkar ama bu 0.3 saniye de olabilir 2 saniye de. Kendi ölçümünü yapmadan bu farkı tahmin etmek çoğu zaman gerçek durumu yansıtmaz.
Ölçüm için hangi sayfayı test etmek gerekir?
Sadece ana sayfa değil, ürün listeleme veya filtreleme içeren bir iç sayfa da test edilmeli. Ana sayfa genelde en hafif sayfa olduğu için orada ölçülen fark, sitenin gerçek durumunu göstermez. En yoğun sayfayı test etmeden karar vermek ölçümü anlamsız kılar.
Hız farkı küçükse özel kod yaptırmak gerekir mi?
Ölçülen fark 0.5 saniyenin altındaysa ve site büyük bir kataloğa dönüşmeyecekse özel kod için bütçe ayırmak genelde gerekmez. Bu durumda eklenti temizliği ve görsel optimizasyonu aynı sonucu daha düşük maliyetle verebilir.
