Soğuk sabahlarda kontak anahtarını çevirdiğinizde motor zar zor dönüyor mu diye bakıyorsanız, sorun genelde aküde değil, aküye binen soğuğun etkisinde. Düşük sıcaklıkta akünün içindeki kimyasal reaksiyon yavaşlar, akü aynı enerjiyi vermekte zorlanır. Yaz ayında hiç sorun çıkarmayan bir akü, kışın ilk soğuklarla beraber aniden yetersiz kalabilir.
Bu durumun tek sebebi akünün ömrünü doldurmuş olması değil. Üç yaşındaki sapasağlam bir akü bile -10 derecenin altında kapasitesinin önemli bir kısmını kaybeder, üstüne bir de kısa mesafe kullanımı binince şarjı tam toparlayamaz. Soğuk havada araç aküsü hızla bitiyorsa alınacak önlemler hem günlük kullanım alışkanlığını hem de aküyle ilgili birkaç basit kontrolü kapsıyor.
İçindekiler
Soğuk havada akü neden çabuk biter
Soğuk havada akü, içindeki elektrokimyasal reaksiyon yavaşladığı için çabuk biter. Akünün verebileceği akım, sıcaklık düştükçe düşer; -18 derece civarında bir akü, 25 derecedeki kapasitesinin neredeyse yarısına kadar gerileyebilir. Üstüne motor yağı da soğukta koyulaştığından, marş motoru aküden normalden fazla akım ister. Yani akü hem daha az güç üretir hem de araç ondan daha fazlasını talep eder; bu iki şey aynı anda olunca akü “aniden bitmiş” gibi görünür, aslında haftalardır zayıflıyordur.
Burada gözden kaçan bir ayrım var: kısa mesafe kullanımı, soğuk havada aküyü tek başına eksi sıcaklıktan daha çok yıpratır. Şehir içi 10-15 dakikalık yollarda alternatör akünün şarjını soğukta tam dolduramaz, akü her sefer biraz daha eksik kalır. Birkaç gün üst üste böyle kısa yol yapan bir araçta akü, dışarıdan bakınca “bozulmuş” gibi dursa da aslında sadece hiç doyurulmamıştır.
Kablo bağlantılarındaki hafif korozyon da soğukta kendini daha çok belli eder. Yazın fark edilmeyen gevşek bir kutup başı bağlantısı, kışın düşük akım ihtiyacıyla birleşince akünün marşı döndürecek gücü iletememesine yol açabilir.
Akü soğukta ne kadar hızlı zayıflar
Bu, aküye ve araç kullanım şekline göre değişir ama tipik olarak sıcaklık her 10 derece düştüğünde akünün verimli kapasitesinde gözle görülür bir kayıp olur. Üç yılını geçmiş bir akü için bu kayıp daha belirgin yaşanır, çünkü akünün iç direnci zaten yükselmiş durumdadır.
Akü takviyesi yaparken nelere dikkat edilmeli sorusu, soğuk günlerde en çok yolda kalan sürücülerin aklına takılıyor. Kablo bağlarken sıra önemli: önce ölü akünün artı ucuna, sonra dolu aracın artı ucuna, ardından dolu aracın eksi ucuna bağlanır. Son kablo ölü akünün eksi ucuna değil, ölü aracın motor bloğundaki boyasız bir metal yüzeye takılır; bu sayede akünün üstünde oluşabilecek gaz kıvılcımla tutuşmaz.

Takviye yapan araç çalışır durumda tutulmalı, en az birkaç dakika beklenmeli ki zayıf akü biraz toparlasın. Marş ilk denemede dönmezse üst üste ısrar etmek yerine 30 saniye ara verip tekrar denemek, marş motorunu ve kabloları yormaz. Takviye sonrası motor çalışır hale geldiğinde araç en az 20-30 dakika yol yapılmadan kapatılmamalı, çünkü akü bu sürede alternatörden biraz şarj alıp yeniden sönmeyi önler.
Burada çoğu sürücünün yaptığı yaygın bir hata var: takviye kablosunu doğrudan ölü akünün iki ucuna bağlamak. Bu, akünün içinde biriken hidrojen gazı yüzünden kıvılcım riski taşır. Doğrusu, son bağlantıyı akünün kendisinden uzak bir metal noktaya yapmaktır.
Akünün zayıfladığı nasıl anlaşılır
Akünün zayıfladığı, marşın eskisi gibi hızlı dönmeyip ağırlaşmasından, far ışığının kontak açılırken hafif kısılmasından ve araç birkaç gün üst üste zor çalışmasından anlaşılır. Gösterge paneli saatinin sıfırlanması veya elektrikli camların yavaş hareket etmesi de akünün gerilimi düştüğünde görülen belirtiler arasında. Bu belirtiler tek seferde değil üst üste tekrarlanıyorsa akü artık soğuğu eskisi gibi kaldıramıyor demektir.
Akü değişimi ne zaman gerekir sorusunun cevabı aslında akünün yaşına ve soğukta verdiği tepkiye bakılarak çıkar. Akü dört yaşını geçmişse ve kışın her soğuk sabah takviyeye ihtiyaç duyuyorsa, bu akünün ömrünü tükettiğinin işaretidir; tek seferlik bir şarjla düzelmez, değişim gerekir. Akü iki yaşın altındaysa ve sorun sadece birkaç gün süren aşırı soğukla sınırlıysa, muhtemelen akünün kendisi değil şarj düzeni veya kullanım alışkanlığı suçlu.
Üç farklı tabloyu ayırt etmek gerekiyor. Akü bir gece dondurucu soğukta dışarıda kalıp ertesi sabah zor çalıştıysa ve ondan sonra normale döndüyse, bu akünün kusuru değil o anki sıcaklığın etkisi. Akü hafta boyunca her sabah takviyeyle çalışıyor ama gündüz yapılan yolda şarj olup akşam yine zayıflıyorsa, bu akünün artık soğukta tutamadığı ama hâlâ bir miktar şarj alabildiği bir ara durum; burada akünün test edilmesi mantıklı. Akü takviyeyle bile zor çalışıyor, çalışsa da birkaç saat sonra tekrar bitiyorsa, bu akünün ömrünü tamamlamış olma ihtimali yüksek ve değişim an meselesi.
Soğukta araç çalışmıyorsa akü mü arızalı anlaşılır, yoksa başka bir şey mi diye ayırmanın pratik bir yolu var: marş motoru hiç dönmüyor, sadece “çıt” sesi geliyorsa büyük ihtimalle akü yetersiz kalıyordur. Marş motoru dönüyor ama motor tutmuyorsa sorun akünün dışında, yakıt veya ateşleme sisteminde aranmalı. Farlar kontak açılınca hiç yanmıyor veya çok soluk yanıyorsa akünün ciddi şekilde zayıfladığına işaret eder.
- Akü 4 yaşını geçtiyse ve sürekli takviye istiyorsa değişim düşünülmeli
- Akü 2 yaş altındaysa ve sorun yalnız en soğuk günlerle sınırlıysa önce şarj durumu kontrol edilmeli
- Marş hiç dönmüyor, sadece çıt sesi varsa akü ilk şüpheli
Kışın akü şarjı ne kadar sürede biter
Bu süre aküye, dış sıcaklığa ve aracın ne kadar kısa mesafe kullanıldığına göre değişir ama günlük birkaç kilometrelik şehir içi kullanımla giden bir araçta akü, soğuk havada birkaç gün içinde fark edilir derecede zayıflayabilir. Araç günlerce hiç çalıştırılmadan bırakılırsa, özellikle alarm veya takip sistemi gibi sürekli güç çeken donanımlar varsa, akü bir-iki hafta içinde tamamen boşalabilir.
Akü ve soğuk hava hakkında sorulanlar
Soğukta araç çalışmıyorsa akü mü arızalı anlaşılır?
Araç çalışmıyorsa akünün arızalı olup olmadığı marşın verdiği tepkiden anlaşılır. Marş hiç dönmeden sadece “çıt” sesi geliyorsa akü büyük ihtimalle yetersiz kalmıştır. Marş normal dönüyor ama motor tutmuyorsa sorun akünün dışında, yakıt veya ateşleme tarafında aranmalı.
Akü takviyesi her akü tipinde aynı şekilde mi yapılır?
Hayır, bakımsız (kapalı) akülerde sıvı seviyesi kontrol edilemediği için takviye öncesi akünün üstünde şişme veya çatlak olup olmadığına bakmak gerekir. Şişmiş bir akü takviyeyle çalışsa bile kısa sürede yine sönebilir, bu durumda sorun geçici değil kalıcıdır.
Akü soğukta tamamen boşalırsa toparlanır mı?
Tamamen boşalan bir akü, uzun süre düşük akımla şarj edilirse çoğu zaman belli bir kapasiteye geri döner. Ancak akü birkaç kez art arda tamamen boşalıp şarj edildiyse iç plakalar zarar görmüş olabilir ve akü eskisi kadar tutmaz; bu noktada değişim daha mantıklı bir seçenek olur.