Eylül ayında pazara çıkıp “bu sene palamut kaça” diye soran biri genelde hayal kırıklığına uğrar. Sezonun ilk haftaları her zaman pahalıdır, balık küçük olsa bile.
Fiyat ekim sonu ile aralık arası dibe vurur, balık büyür ve bolluk artar. Ocak ayından sonra tezgahtan çekilmeye başlar, o yüzden pencere aslında sandığından kısa.
İçindekiler
Palamut ucuzken almak isteyen biri ne yapmalı?
Palamut Karadeniz’den göç ederek İstanbul Boğazı’na eylül sonunda girer ama bu ilk gelenler “kuzu palamut” denen küçük boylardır, kilosu buna rağmen yüksek fiyattan satılır çünkü sezonun ilk balığı merak uyandırır. Asıl ucuzluk, balığın kütle halinde Marmara’ya dolduğu kasım ortası – aralık ortası arasında yaşanır. Bu dönemde hem boy büyür hem arz patlar, tezgahtaki fiyat bazen ilk haftaya göre yarı yarıya düşer.
Burada yaygın bir yanlış var: çoğu kişi “palamut sezonu başladı” haberini duyar duymaz alışverişe koşuyor. Oysa o ilk haftalarda fiyat hem yüksek hem de balık henüz yağlanmamış oluyor. Sabırlı davranıp kasım ortasını beklemek, hem cepte hem tabakta fark yaratıyor.
Karar eşiği basit: eğer boyu avuç içi kadar küçükse ve mevsim yeni açıldıysa, o balık için fazla para vermeye değmez. Boy büyüyüp tezgahlar doluşmaya başladıysa, yani kasım ortasından itibaren, o zaman almanın tam sırası. Aralık sonuna doğru hava soğudukça av azalır, fiyat tekrar yukarı kaymaya başlar.
Bir de bölgesel fark var, çoğu rehberde geçmeyen bir ayrıntı: İstanbul’da fiyat genelde Karadeniz kıyı kentlerine göre birkaç gün geriden gelir, çünkü balık önce oraya uğrar sonra boğazdan geçer. Karadeniz’de yaşayan biri aynı ucuzluğu İstanbul’dakinden bir hafta kadar önce yakalayabilir.
Çoğu kişi “donuk palamut taze olandan ucuzdur, sezon dışında ondan alırım” diye düşünür. Bu varsayım yanlış çünkü donuk palamutun fiyatı genelde taze sezonun en ucuz haftasından bile yüksek kalır, çünkü soğuk hava deposu maliyeti fiyata yansır.
İkinci bir nokta boy meselesi. Palamut büyüdükçe “torik” diye anılmaya başlar ve bu isim değişikliği fiyatı ciddi oranda yukarı çeker, aynı balık türü olmasına rağmen. Kasım ortasında ucuz aldığını sandığın balık aslında hâlâ palamut sınıfındaysa kârlısın, ama aralık sonunda tezgahtaki iri boylar torik adıyla satılmaya başlarsa, o fiyata aldanmamak gerek.
Semt pazarları ile balıkçı tezgahları arasında da bariz bir fark var. Semt pazarında sabah erken saatte kurulan tezgahlarda fiyat genelde günün ilerleyen saatlerine göre daha uygun çıkar, çünkü balıkçı o gün elindekini eritmek ister. Öğleden sonra aynı tezgaha gidersen ya fiyat artmış olur ya da kalan balık en iyi parçalar değildir.
Hafta içi ile hafta sonu farkı da gözden kaçan bir detay. Cuma akşamı ve cumartesi sabahı talep arttığı için fiyat yükselir, salı-çarşamba gibi ortalarda ise tezgah sakinleşir ve pazarlık payı daha geniş olur. Sezonun en bereketli haftasında bile yanlış günü seçersen beklediğin ucuzluğu bulamayabilirsin.
Eylülde mi yoksa kasımda mı almalı, nasıl karar verilir?
Eylül sonunda damağına “ilk palamutun tadı” gelsin isteyen biri varsa, o kişi zaten fiyatı dert etmiyor demektir. Bu durumda beklemenin bir anlamı yok, çünkü o ilk haftaki heyecanı kasım ayında yakalayamazsın.
Ama amaç bütçeyi gözeterek doyurucu bir alışveriş yapmaksa, kasım ortası – aralık ortası arası en mantıklı pencere. Boy yeterince büyümüş, arz artmış, fiyat düşmüş oluyor. Bu aralıkta salı veya çarşamba günü sabah erken saatte semt pazarına gitmek, aynı haftanın cuma akşamına göre belirgin fark yaratır.
Üç somut durum var:
- Kalabalık bir akşam yemeği planlıyorsan ve misafir sayısı fazlaysa, aralık ortasını bekle; o dönemde hem boy hem fiyat kalabalık sofraya uygun hale gelir.
- Tek kişilik veya iki kişilik küçük bir alışveriş yapacaksan, kasım ortasından itibaren herhangi bir salı-çarşamba günü yeterli, beklemene gerek yok.
- Dondurup ilerde pişirmeyi düşünüyorsan, bu plan pek mantıklı değil, çünkü donmuş palamudun lezzeti düşüyor ve zaten o fiyat avantajını baştan kaybediyorsun.
Bir de gözden kaçan ayrıntı şu: balıkçıya “bugünkü en ucuz hangisi” diye sormak yerine “sabah ilk gelen hangisiydi” diye sormak daha işe yarıyor, çünkü günün ilk partisi hem taze hem fiyat esnekliği daha yüksek oluyor.
Palamut fiyatı hakkında sık sorulanlar
Palamut en ucuz hangi ayda olur?
Genelde kasım ortası ile aralık ortası arası en düşük fiyat görülüyor. Eylül ve ekim başında sezon yeni açıldığı için balık hem küçük hem pahalı oluyor, aralık sonuna doğru ise av azaldıkça fiyat tekrar tırmanmaya başlıyor.
Torik ile palamut arasındaki fiyat farkı neden bu kadar yüksek?
İkisi aynı balık ama torik, palamudun büyümüş hali ve et oranı daha fazla olduğu için fiyatı belirgin oranda yukarıda. Kasım sonuna doğru tezgahta “torik” etiketiyle satılan balığa, hâlâ palamut fiyatı bekleyerek yaklaşırsan şaşırabilirsin.
Donmuş palamut almak sezonu beklemekten daha mı ucuz?
Çoğu zaman hayır, çünkü soğuk depo maliyeti fiyata eklenir ve donmuş ürün taze sezonun en ucuz haftasını bile geçebilir. Sezonu bekleyip taze almak hem fiyat hem lezzet açısından genelde daha mantıklı çıkıyor.
